???? ریشه‌های این تحلیل

1. سیاست‌های منطقه‌ای قدرت‌های جهانی

برخی تحلیل‌گران معتقدند که آمریکا، اسرائیل، و برخی کشورهای غربی و حتی منطقه‌ای (مانند عربستان سعودی) به دنبال ایجاد دولت‌های کوچک‌تر، ضعیف‌تر و قابل‌کنترل‌تر در خاورمیانه هستند. هدف از این کار:

• کاهش قدرت کشورهای بزرگ منطقه‌ای مثل ایران، ترکیه یا حتی مصر.

• ایجاد کمربندهای امنیتی برای اسرائیل.

• تسهیل در کنترل منابع انرژی و مسیرهای ترانزیت.

2. مدل‌سازی از سوریه

در سوریه پس از سال 2011، تنش‌های قومی، مذهبی و سیاسی منجر به جنگ داخلی و تقسیم‌های عملیاتی درون کشور شد:

• کردها در شمال و شمال‌شرق.

• مخالفان در شمال‌غرب.

• دولت در غرب و جنوب.

• داعش و گروه‌های تروریستی در مناطق مرکزی تا نابودی‌شان.

برخی معتقدند که این مدل "سوریه‌ای‌سازی" یا Balkanization ممکن است الگویی برای کشورهای دیگر باشد که دارای تنوع قومی و مذهبی هستند، مانند ایران.

???????? چرا ایران نگران است؟

1. تنوع قومی و زبانی

ایران یک کشور با ساختار چندقومیتی و چندزبانه است:

• فارس‌ها، ترک‌ها (آذری‌ها)، کردها، عرب‌ها، بلوچ‌ها، ترکمن‌ها و...
  این تنوع اگر به‌درستی مدیریت نشود، مستعد تحریک‌های قومی و تجزیه‌طلبانه است.

2. تحریک بیرونی

در سال‌های اخیر شاهد افزایش فعالیت‌های گروه‌های تجزیه‌طلب یا مخالف جمهوری اسلامی در خارج از کشور بوده‌ایم، که گاهی توسط رسانه‌ها یا سیاست‌مداران خارجی حمایت غیرمستقیم می‌شوند.

3. جنگ‌های نیابتی و مدل‌سازی

تجربه عراق، لیبی، سوریه و افغانستان نشان می‌دهد که اگر یک کشور از درون تضعیف شود، با حمایت یا مداخله خارجی می‌تواند به سمت جنگ داخلی و تجزیه سوق داده شود.

???? جمع‌بندی

???? گزاره‌ی «تجزیه سوریه مقدمه‌ای برای تجزیه ایران است» نه به‌معنای حتمی‌بودن آن، بلکه هشدار راهبردی است. این تحلیل بر این اساس است که:

• نظم نوین منطقه‌ای در حال شکل‌گیری است.

• دولت‌های قوی، چندقومیتی و مستقل مانند ایران می‌توانند مانعی برای این نظم باشند.

• ایجاد «سوریه‌های جدید» در منطقه ممکن است بخشی از سیاست فشار یا تضعیف ایران باشد.